Xəstəliklər və müalicələr

Yod çatışmazlığı çox vaxt bir neçə amilin birgə təsiri ilə yaranır:

 

🧂 Yodlaşdırılmamış duzdan istifadə

 

🌍 Torpağında və suyunda yod az olan bölgələrdə yaşamaq

 

🐟 Dəniz məhsullarının, süd məhsullarının və yumurtanın az yeyilməsi

 

🤰 Hamiləlik və əmizdirmə dövrü (yoda ehtiyac artır)

 

🥬 Böyük miqdarda xam kələm, brokoli və soya kimi zob törədən (qoitrogen) qidaların uzun müddət çox qəbulu

 

🧪 Selen, dəmir və A vitamini çatışmazlığı (yodun mənimsənilməsini pozur)

 

🥗 Birtərəfli və ya ciddi məhdudlaşdırıcı pəhrizlər

Əlamətlər tədricən, çox vaxt fərqinə varılmadan başlayır. Ona görə də simptomları erkən tanımaq vacibdir.

 

Böyüklərdə əlamətlər:

 

🔸 Boyun nahiyəsində şişkinlik (zob)

 

😴 Davamlı yorğunluq, gücsüzlük və yuxululuq

 

🥶 Soyuğa artıq həssaslıq

 

⚖️ Səbəbsiz çəki artımı. Bu barədə ətraflı məlumat üçün piylənmə, səbəbləri və müalicəsi yazısına baxa bilərsiniz.

 

💇‍♀️ Saçların zəifləməsi və tökülməsi. Daha ətraflı: saç tökülməsinin səbəbləri

 

🌵 Quru dəri, kövrək dırnaqlar

 

🧠 Yaddaş zəifliyi, diqqətin dağılması, əhval-ruhiyyə dəyişkənliyi

 

🚽 Qəbizlik

 

💓 Ürək döyüntülərinin yavaşlaması

 

🌸 Qadınlarda aybaşı pozuntuları

 

👶 Uşaqlarda yod çatışmazlığı

 

Uşaq orqanizmində yod çatışmazlığı daha ciddi nəticələr verə bilər, çünki yod beynin və sinir sisteminin düzgün inkişafı üçün vacibdir.

 

📉 Boy və çəki artımında gecikmə

 

📚 Öyrənmə çətinliyi, aşağı məktəb müvəffəqiyyəti

 

🗣️ Nitq və psixomotor inkişafda geriləmə

 

😪 Yorğunluq, passivlik

 

🔸 Boyunda şişkinlik

 

Yod çatışmazlığı dünyada qarşısı alına bilən əqli geriliyin ən mühüm səbəblərindən biri hesab olunur. 💛

 

🤰 Hamiləlikdə yod çatışmazlığı

 

Hamiləlik dövründə ana yodu həm özü, həm də körpəsi üçün qəbul edir. Körpənin qalxanvari vəzisi formalaşana qədər onun hormon ehtiyacı tamamilə ananın yod ehtiyatlarından ödənilir.

 

Hamiləlikdə yod çatışmazlığı aşağıdakı risklərlə əlaqəli ola bilər:

 

⚠️ Düşük və vaxtından əvvəl doğuş riski

 

⚠️ Körpənin beyin və sinir sisteminin inkişafında pozuntular

 

⚠️ Doğuşdan sonra uşaqda hipotireoz

 

⚠️ Ananın özündə zob və hipotireoz

 

Bu səbəbdən hamilə qadınlar və hamiləliyi planlaşdıranlar qalxanvari vəzi göstəricilərini həkim nəzarətində izləməlidir. 🩺

Yod çatışmazlığı uzun müddət davam etdikdə aşağıdakı xəstəliklərin yaranmasına zəmin yarada bilər:

 

🦋 Zob (qalxanvari vəzinin böyüməsi): yod çatışmazlığının ən geniş yayılmış nəticəsidir. Ətraflı məlumat üçün zob xəstəliyi, əlamətləri və müalicəsi məqaləsini oxuya bilərsiniz.

 

🦋 Hipotireoz: qalxanvari vəzinin hormon istehsalının azalması

 

🦋 Düyünlərin əmələ gəlməsi: uzunmüddətli yod çatışmazlığı fonunda vəzidə düyünlər görünə bilər. Qalxanvari vəzinin ciddi xəstəlikləri barədə tiroid xərçəngi, əlamətləri və diaqnostikası yazısından məlumat ala bilərsiniz.

 

🦋 Anadangəlmə yod çatışmazlığı sindromu (kretinizm): hamiləlikdə ağır yod çatışmazlığı nəticəsində körpədə əqli və fiziki inkişaf geriliyi

 

Əlamətlərin hamısı yod çatışmazlığına bağlı olmaya bilər. Dəqiq səbəbi yalnız həkim müayinə və analizlərlə müəyyən edə bilər.

"Yod analizi" dedikdə adətən bir neçə test nəzərdə tutulur. Qalxanvari vəzinin vəziyyəti və yodun təminatı bu müayinələrlə qiymətləndirilir:

 

🧫 TSH (tireotrop hormon): qalxanvari vəzinin fəaliyyətinin əsas göstəricisi

 

🧫 sT4 və sT3: sərbəst qalxanvari vəzi hormonları

 

🧫 Anti-TPO və anti-TQ: autoimmun proseslərin aşkarlanması üçün antikorlar

 

🧫 Sidikdə yod miqdarı: orqanizmin yodla təminatını göstərir

 

🔊 Qalxanvari vəzinin ultrasəs müayinəsi: vəzinin ölçüsünü və düyünləri göstərir

 

Analizlər üçün adətən xüsusi hazırlıq tələb olunmur. Lakin bəzi hallarda həkim səhər, ac qarnına vermənizi istəyə bilər. Ümumi sağlamlıq göstəricilərinizi bir yerdə yoxlatmaq istəyirsinizsə, Check-up proqramları ilə tanış ola bilərsiniz. Nəticələrinizi isə analiz cavabları səhifəsindən izləyə bilərsiniz. 💻

Müalicə yod çatışmazlığının dərəcəsindən, yaşdan və qalxanvari vəzinin vəziyyətindən asılıdır.

 

Qidalanma ilə yod təminatı 🥗

 

Yüngül hallarda yodlu qidalar kifayət edə bilər:

 

🧂 Yodlaşdırılmış duz (miqdarı həddindən artıq olmamaq şərti ilə)

 

🐟 Dəniz balığı və dəniz məhsulları

 

🥛 Süd, qatıq, pendir

 

🥚 Yumurta

 

🌿 Dəniz yosunu (ehtiyatla və az miqdarda, çünki tərkibində yod çox ola bilər)

 

Yod tabletkası və yod preparatları 💊

 

Yod tabletkası və ya yod tərkibli vitamin preparatları yalnız həkim təyinatı ilə qəbul edilməlidir. Özbaşına preparat qəbulu, xüsusilə də qalxanvari vəzi xəstəliyi olanlarda, vəziyyəti ağırlaşdıra bilər.

 

Tibbi yod haqqında vacib məqam ⚠️

 

Aptekdə satılan spirtli yod məhlulu ("tibbi yod") yalnız xarici istifadə üçündür. Onu yod çatışmazlığını aradan qaldırmaq məqsədilə içmək olmaz, zəhərlənməyə səbəb ola bilər. 🚫

 

Hipotireoz və ya zob inkişaf edibsə, həkim hormon müalicəsi və ya digər üsullar təyin edə bilər. Bu müalicə fərdi şəkildə seçilir.

Bəli, yod çatışmazlığı kimi, bədəndə yod çoxluğu da qalxanvari vəzinin işini pozur. Uzunmüddətli artıq yod qəbulu aşağıdakılara səbəb ola bilər:

 

⚡ Hipertireoz (vəzinin həddindən artıq hormon istehsalı)

 

🐢 Hipotireoz

 

🔥 Qalxanvari vəzinin iltihabı (tiroidit)

 

💓 Çarpıntı, əsəbilik, titrəmə

 

🤢 Mədə narahatlığı və metal dadı

 

Çoxluğun ən çox rast gəlinən səbəbləri nəzarətsiz yod preparatları, dəniz yosunu əlavələri və bəzi kontrast maddələridir. Ona görə yod haqqında qərarı həkim analiz nəticələrinə əsasən verməlidir. 🩺

✅ Gündəlik qidada yodlaşdırılmış duzdan istifadə edin, lakin duzu çox qəbul etməyin

 

✅ Həftədə bir neçə dəfə dəniz balığı və süd məhsulları yeyin

 

✅ Hamiləlik planlayırsınızsa, əvvəlcədən həkimə müraciət edin

 

✅ Boyunda şişkinlik, davamlı yorğunluq və ya çəki dəyişikliyi görsəniz, qalxanvari vəzi müayinəsindən keçin

 

✅ Uşaqların qidalanmasında yodlu qidalara diqqət yetirin

 

✅ Vitamin və yod əlavələrini yalnız həkim məsləhəti ilə qəbul edin

 

Sağlamlığınızla bağlı şübhələriniz varsa, endokrinoloq və digər mütəxəssislərimizlə görüşə bilərsiniz. 👨‍⚕️

Yod çatışmazlığı nədən olur?

Ən çox yodlaşdırılmamış duzdan istifadə, yodu az olan bölgədə yaşamaq, balıq və süd məhsullarının az qəbulu, hamiləlik və bəzi qida maddələrinin həddindən artıq istifadəsi səbəb olur.

 

Yod çatışmazlığının ilk əlaməti nədir?

Çox vaxt davamlı yorğunluq, soyuğa həssaslıq, çəki artımı və boyunda şişkinlik ilk əlamətlər olur. Əlamətlər tədricən inkişaf etdiyi üçün gec fərqinə varıla bilər.

 

Yod çatışmazlığını necə yoxlamaq olar?

TSH, sT4, sT3 analizləri, sidikdə yod miqdarı və qalxanvari vəzinin ultrasəs müayinəsi ilə yoxlanılır.

 

Yod tabletkasını özbaşına içmək olarmı?

Xeyr. Yod preparatlarının dozası və müddəti həkim tərəfindən təyin edilməlidir, çünki artıq yod da zərərlidir.

 

Yod çatışmazlığı tam müalicə olunurmu?

Erkən mərhələdə düzgün qidalanma və həkim nəzarəti ilə vəziyyəti nəzarətə almaq mümkündür. Zob və ya hipotireoz inkişaf edibsə, müalicənin müddəti və üsulu fərdi olur.

 

Yod çatışmazlığı hamiləlikdə nə üçün təhlükəlidir?

Çünki körpənin beyin və sinir sisteminin inkişafı ananın yod təminatından asılıdır. Çatışmazlıq düşük, vaxtından əvvəl doğuş və uşaqda inkişaf geriliyi riskini artıra bilər.

 

Qeyd: Bu məqalə maarifləndirmə məqsədi daşıyır. Sağlamlığınızla bağlı qərarlar verməzdən əvvəl həkimlə məsləhətləşin.