Xəstəliklər və müalicələr

Tiroid xərçənginin yaranmasının dəqiq səbəbi hər zaman müəyyən edilmir. Bununla yanaşı, xəstəliyin inkişaf ehtimalını artıra bilən müəyyən risk faktorları mövcuddur.

 

Əsas risk faktorlarına aşağıdakılar daxildir:

 

• Baş və boyun nahiyəsinin xüsusilə uşaqlıq və yeniyetməlik dövründə radiasiyaya məruz qalması
• Yüksək dozada ionlaşdırıcı şüalanmaya məruz qalma
• Ailədə tiroid xərçəngi tarixçəsinin olması
• Bəzi irsi genetik sindromlar
• Medulyar tiroid xərçəngi ilə əlaqəli genetik dəyişikliklər
• Qalxanabənzər vəzidə bəzi düyünlərin və struktur dəyişikliklərin olması

 

Risk faktorunun mövcudluğu insanın mütləq tiroid xərçənginə tutulacağı demək deyil. Eyni zamanda heç bir məlum risk faktoru olmayan şəxslərdə də xəstəlik inkişaf edə bilər.

 

Zob xərçəngə çevrilə bilərmi?

Zobun olması birbaşa tiroid xərçəngi demək deyil. Zob qalxanabənzər vəzinin böyüməsidir və müxtəlif səbəblərdən yarana bilər.Qalxanabənzər vəzidə düyünlərin olması da avtomatik olaraq xərçəng anlamına gəlmir. Lakin zob və ya tiroid düyünü zamanı həkim müayinəsi və lazım gəldikdə ultrasəs müayinəsi ilə vəziyyətin qiymətləndirilməsi vacibdir.Gündəlik axtarışlarda “zob xərçəngi” ifadəsinə rast gəlinsə də, tibbi baxımdan daha doğru termin **“tiroid xərçəngi” və ya “qalxanabənzər vəzi xərçəngi”**dir.

Tiroid xərçəngi diaqnozu həkim müayinəsi, görüntüləmə və laborator müayinələrin nəticələrinin birlikdə qiymətləndirilməsi əsasında qoyulur.

 

Əsas diaqnostik üsullara aşağıdakılar daxildir:

 

Tiroid USM – qalxanabənzər vəzidə düyünlərin ölçüsünü, sayını və struktur xüsusiyyətlərini qiymətləndirməyə imkan verir. Eyni zamanda boyundakı limfa düyünləri də müayinə oluna bilər.

Qan analizləri – TSH və digər tiroid hormonlarının səviyyəsini qiymətləndirmək üçün istifadə edilir. Lakin hormon göstəricilərinin normal olması tiroid xərçənginin tam istisna edilməsi demək deyil.

İncə iynə aspirasiya biopsiyası (FNA) – şübhəli düyündən hüceyrə nümunəsinin götürülərək laboratoriyada araşdırılmasıdır. Tiroid düyünlərinin xərçəng baxımından qiymətləndirilməsində mühüm müayinə üsullarından biridir.

Klinik vəziyyətdən asılı olaraq əlavə görüntüləmə müayinələri, o cümlədən KT, MRT və digər müayinələr də tətbiq oluna bilər.

 

Tiroid USM-də düyün aşkarlanarsa nə etmək lazımdır?

USM müayinəsində düyünün aşkarlanması dərhal tiroid xərçəngi diaqnozu qoyulması demək deyil. Düyünün ölçüsü və ultrasəs xüsusiyyətləri nəzərə alınaraq həkim müşahidə, təkrar USM və ya biopsiya kimi yanaşmalardan birini seçə bilər.Bu səbəbdən USM nəticəsində düyün aşkar edildikdə nəticəni özbaşına şərh etmək əvəzinə endokrinoloq və ya uyğun ixtisaslı həkim tərəfindən qiymətləndirilməsi tövsiyə olunur.

Tiroid xərçənginin müalicəsi xəstəliyin növünə, şişin ölçüsünə, yayılma vəziyyətinə, xəstənin yaşına və digər klinik xüsusiyyətlərə əsasən fərdi şəkildə planlaşdırılır.

 

Müalicə zamanı aşağıdakı üsullardan biri və ya bir neçəsi tətbiq oluna bilər:

 

• Cərrahi müalicə
• Radioaktiv yod müalicəsi
• Tiroid hormon müalicəsi
• Xarici şüa terapiyası
• Hədəflənmiş dərman müalicəsi
• Bəzi hallarda digər sistemik müalicələr

 

Əməliyyat bir çox tiroid xərçəngi növündə əsas müalicə üsullarından biridir. Əməliyyatın həcmi və sonrakı müalicə ehtiyacı xəstəliyin xüsusiyyətlərinə əsasən müəyyən edilir.Radioaktiv yod müalicəsi bəzi diferensiasiya olunmuş tiroid xərçəngi növlərində əməliyyatdan sonra qalan tiroid toxumasının və uyğun hallarda xərçəng hüceyrələrinin məhv edilməsi məqsədilə istifadə oluna bilər. Qalxanabənzər vəzinin tam və ya böyük hissəsinin çıxarılmasından sonra tiroid hormonlarının əvəzedici müalicəsinə ehtiyac yarana bilər. Müalicənin növü və müddəti hər xəstə üçün fərdi şəkildə müəyyənləşdirilir.

Tiroid xərçənginin cərrahiyyəsi xəstəliyin müalicəsində əsas yanaşmalardan biri ola bilər. Əməliyyatın növü şişin ölçüsü, yerləşməsi, tiroid vəzinin hansı hissəsini əhatə etməsi, limfa düyünlərinə yayılması və xərçəngin növü kimi amillər nəzərə alınaraq müəyyən edilir.

 

Tiroid xərçəngində hansı əməliyyatlar aparılır?

Əsas cərrahi yanaşmalara lobektomiya və total tiroidektomiya daxildir.

 

• Lobektomiya zamanı qalxanabənzər vəzinin xərçəng olan payı çıxarılır. Xəstəliyin xüsusiyyətlərindən asılı olaraq bəzi kiçik və məhdud tiroid xərçənglərində bu əməliyyat kifayət edə bilər.
• Total tiroidektomiya zamanı qalxanabənzər vəzinin tamamı çıxarılır. Daha geniş xəstəlik və müəyyən klinik vəziyyətlərdə bu üsula üstünlük verilə bilər.

 

Xərçəng boyundakı limfa düyünlərinə yayılıbsa və ya yayılma riski yüksək qiymətləndirilirsə, əməliyyat zamanı müəyyən limfa düyünlərinin də çıxarılması tələb oluna bilər.

 

Tiroid xərçəngi əməliyyatından sonra nə baş verir?

 

Əməliyyatdan sonra çıxarılan toxumalar histopatoloji müayinəyə göndərilir. Bu müayinə xərçəngin dəqiq xüsusiyyətlərinin və yayılma göstəricilərinin qiymətləndirilməsinə kömək edir.

Qalxanabənzər vəzinin tam çıxarıldığı hallarda orqanizmin tiroid hormonu istehsal edə bilməməsi səbəbindən hormon əvəzedici müalicə tələb olunur.

Sonrakı nəzarət planı xəstəliyin növünə və əməliyyatın nəticələrinə əsasən müəyyən edilir.

 

Tiroid xərçəngi əməliyyatının riskləri

Hər cərrahi müdaxilədə olduğu kimi, tiroid əməliyyatlarının da müəyyən riskləri mövcuddur. Bunlara qanaxma, infeksiya, səs tellərinin hərəkətinə təsir edən sinirlərin zədələnməsi və qalxanabənzər vəzinin tam çıxarılması zamanı kalsium səviyyəsinin azalması ilə bağlı problemlər daxil ola bilər.Əməliyyatın riskləri xəstənin fərdi vəziyyətindən və həyata keçirilən cərrahi müdaxilənin həcmindən asılıdır. Buna görə əməliyyatdan əvvəl həkim tərəfindən mümkün risklər və gözlənilən nəticələr ətraflı izah edilməlidir.

 

 

Məlhəm Beynəlxalq Hospitalda tiroid xərçənginin cərrahi müalicəsi

Məlhəm Beynəlxalq Hospitalda tiroid və qalxanabənzər vəzi ilə bağlı xəstəliklərin diaqnostikası və müalicəsi həkim qiymətləndirməsi əsasında planlaşdırılır. Tiroid xərçəngindən şübhələnilən və ya diaqnozu təsdiqlənən pasiyentlər üçün müayinə nəticələri, xəstəliyin xüsusiyyətləri və fərdi sağlamlıq vəziyyəti nəzərə alınaraq uyğun müalicə yanaşması müəyyən edilir.

 

Tiroid xərçəngi şübhəsi, boyunda düyün, qalxanabənzər vəzidə dəyişiklik və ya davamlı səs və udma problemləri müşahidə etdikdə vaxtında tibbi qiymətləndirmə xəstəliyin erkən aşkarlanması və düzgün müalicə planının hazırlanması baxımından əhəmiyyətlidir.

 

Qeyd: Bu məqalə maarifləndirici xarakter daşıyır və həkim müayinəsini əvəz etmir. Tiroid xərçəngi və ya qalxanabənzər vəzidə düyünlə bağlı şübhə olduqda diaqnoz və müalicə planı həkim tərəfindən müəyyən edilməlidir.