Xəstəliklər və müalicələr

Zobun əlamətləri xəstəliyin növündən və qalxanabənzər vəzin hormonal fəaliyyətindən asılı olaraq dəyişə bilər. Erkən mərhələdə bəzi xəstələr heç bir narahatlıq hiss etməsələr də, vəz böyüdükcə müxtəlif simptomlar meydana çıxır. Boynun ön hissəsində şişkinlik və ya nəzərə çarpan böyümə zobun ən çox rast gəlinən əlamətlərindən biridir. Udqunarkən çətinlik hissi və boğazda təzyiq yaranması qalxanabənzər vəzin böyüməsi ilə əlaqədar inkişaf edə bilər.Nəfəs alma zamanı sıxılma hissi xüsusilə böyük ölçülü zoblarda müşahidə oluna bilər. Səsdə batıqlıq və ya xırıltı qalxanabənzər vəzin ətraf sinirlərə təzyiq göstərməsi nəticəsində yarana bilər. Əgər zob hormonların həddindən artıq ifrazı ilə müşayiət olunursa, ürəkdöyünmə, əsəbilik, arıqlama və həddindən artıq tərləmə kimi əlamətlər ortaya çıxa bilər.Hormonal çatışmazlıq olan hallarda isə yorğunluq, çəki artımı, üşümə hissi, quru dəri və yaddaş zəifləməsi müşahidə edilə bilər.

Zob xəstəliyinin yaranmasına səbəb olan amillər müxtəlifdir və bəzən bir neçə faktor eyni anda rol oynaya bilər.Yod çatışmazlığı dünyada zobun ən geniş yayılmış səbəblərindən biri hesab olunur. Autoimmun qalxanabənzər vəzi xəstəlikləri, xüsusilə Hashimoto tiroiditi və Qreyvs xəstəliyi zobun inkişafına səbəb ola bilər.Qalxanabənzər vəzdə yaranan düyünlər və kistalar vəzin böyüməsinə gətirib çıxara bilər. Genetik meyllilik ailəsində qalxanabənzər vəzi xəstəlikləri olan insanlarda riskin artmasına səbəb olur. Hamiləlik, hormonal dəyişikliklər və bəzi dərman preparatları da zobun yaranmasına təsir göstərə bilər.

Zob xəstəliyi müxtəlif formalarda rast gəlinə bilər və müalicə planı bu növlərə uyğun müəyyən edilir. Diffuz zob zamanı qalxanabənzər vəzi bütövlükdə böyüyür və ayrı-ayrı düyünlər müşahidə olunmur. Düyünlü zob qalxanabənzər vəzdə bir və ya bir neçə düyünün yaranması ilə xarakterizə olunur. Toksik zob hormonların normadan artıq ifraz olunması ilə müşayiət edilir və hipertiroidizm əlamətləri yaradır. Qeyri-toksik zob zamanı isə qalxanabənzər vəzin ölçüsü böyüsə də, hormon səviyyələri normal qala bilər.

Zob xəstəliyinin düzgün diaqnozu üçün xəstənin şikayətləri qiymətləndirilir və müasir laborator-instrumental müayinələr aparılır. Həkim əvvəlcə qalxanabənzər vəzi nahiyəsini müayinə edərək böyümənin dərəcəsini qiymətləndirir. Qanda TSH, sərbəst T3 və sərbəst T4 hormonlarının təyini vəzin funksiyası haqqında vacib məlumat verir. Qalxanabənzər vəzi ultrasəs müayinəsi vəzin ölçüsünü, strukturunu və düyünlərin olub-olmamasını dəqiq göstərir. Lazım olduqda qalxanabənzər vəzi sintiqrafiyası və incə iynə biopsiyası da aparıla bilər.

Zobun müalicəsi xəstəliyin səbəbindən, hormon göstəricilərindən və vəzin ölçüsündən asılı olaraq planlaşdırılır. Yod çatışmazlığı ilə əlaqədar yaranan zoblarda yod tərkibli preparatlar və qidalanmanın korreksiyası tövsiyə edilə bilər. Hipotiroidizm zamanı hormon əvəzedici müalicə tətbiq olunur. Hipertiroidizm hallarında hormon istehsalını azaldan dərman preparatlarından istifadə edilir. Bəzi xəstələrdə radioaktiv yod müalicəsi effektiv nəticə verir. Böyük ölçülü zoblar, nəfəsalma və udmaya mane olan hallar və ya bədxassəli şübhə olduqda cərrahi müalicə tövsiyə oluna bilər.

Zobun bütün növlərinin qarşısını almaq mümkün olmasa da, risk faktorlarını azaltmaq xəstəliyin yaranma ehtimalını aşağı sala bilər. Yodlaşdırılmış duzdan istifadə etmək və balanslı qidalanmaq qalxanabənzər vəzin sağlamlığını qorumağa kömək edir. Risk qrupunda olan şəxslərin mütəmadi endokrinoloq müayinəsindən keçməsi erkən diaqnoz üçün mühüm əhəmiyyət daşıyır. Qalxanabənzər vəzi ilə bağlı hər hansı simptom yarandıqda vaxt itirmədən həkimə müraciət etmək ağırlaşmaların qarşısını ala bilər.

Boynun ön hissəsində böyümə, udma çətinliyi, nəfəs darlığı, səs dəyişiklikləri, səbəbsiz çəki dəyişiklikləri, ürəkdöyünmə və ya davamlı yorğunluq müşahidə olunursa, mütləq endokrinoloqa müraciət etmək lazımdır. Erkən diaqnoz qoyulan zob xəstəliyində müalicənin uğur faizi daha yüksək olur və ağırlaşmaların qarşısını almaq mümkün olur.

Məlhəm Beynəlxalq Hospitalda qalxanabənzər vəzi xəstəliklərinin diaqnostikası və müalicəsi müasir tibbi standartlara uyğun şəkildə həyata keçirilir. Təcrübəli endokrinoloqlar tərəfindən xəstələr fərdi şəkildə qiymətləndirilir və laborator analizlər, ultrasəs müayinəsi və digər diaqnostik üsullar əsasında dəqiq diaqnoz qoyulur. Müalicə planı hər bir xəstənin klinik vəziyyətinə uyğun hazırlanır və ehtiyac olduqda multidissiplinar həkim komandası tərəfindən idarə olunur. Erkən diaqnoz və düzgün müalicə ilə zob xəstəliyinin yaratdığı fəsadların qarşısını almaq mümkündür.