Xəstəliklər və müalicələr

Saç tökülməsi bir çox fərqli səbəbdən yarana bilər. Ən çox rast gəlinən səbəblər arasında irsi saç tökülməsi, hormonal dəyişikliklər, stress, yüksək hərarətlə müşayiət olunan xəstəliklər, əməliyyat və digər fiziki stress faktorları, sürətli çəki itkisi, dəmir çatışmazlığı, qalxanabənzər vəz xəstəlikləri, baş dərisinin xəstəlikləri və bəzi dərmanlar yer alır. Saçların davamlı dartılması və saçlara zərər verən qulluq üsulları da müəyyən hallarda saç tökülməsinə səbəb ola bilər. Müxtəlif səbəblər oxşar simptomlar yarada bildiyi üçün saç tökülməsinin səbəbini yalnız əlamətlərə əsasən müəyyən etmək mümkün deyil.

Saç tökülməsinin əsas səbəblərindən biri androgenetik alopesiya, yəni irsi saç tökülməsidir. Bundan başqa, telogen effluvium adlanan həddindən artıq saç tökülməsi stress, ağır xəstəlik, yüksək hərarət, əməliyyat, doğuş və sürətli çəki itkisi kimi vəziyyətlərdən sonra yarana bilər. Alopesiya areata immun sisteminin saç follikullarına təsiri nəticəsində yaranır və çox vaxt dairəvi saçsız sahələrlə özünü göstərir. Hormonal problemlər, qalxanabənzər vəz xəstəlikləri, dəmir çatışmazlığı, baş dərisinin infeksiyaları və saçların davamlı dartılması da saç tökülməsinin digər səbəbləri arasında yer alır.

Kişilərdə saç tökülməsinin ən geniş yayılmış səbəbi androgenetik alopesiya və ya kişi tipli saç tökülməsidir. Bu vəziyyətdə genetik və hormonal faktorların təsiri ilə saç follikulları zamanla kiçilir və saçlar daha nazik çıxmağa başlayır. Saç tökülməsi adətən alın nahiyəsində saç xəttinin geriyə çəkilməsi və ya başın təpə hissəsində seyrəlmə ilə başlayır. Erkən mərhələdə dermatoloq müayinəsi saç tökülməsinin növünü müəyyənləşdirməyə və uyğun müalicə planı hazırlamağa kömək edir.

Qadınlarda saç tökülməsi irsi faktorlarla yanaşı hormonal dəyişikliklər, doğuşdan sonrakı dövr, stress, sürətli çəki itkisi, dəmir çatışmazlığı, qalxanabənzər vəz xəstəlikləri və bəzi digər tibbi problemlərlə əlaqəli ola bilər. Qadınlarda irsi saç tökülməsi zamanı saçların ümumi seyrəlməsi və saç ayrımının genişlənməsi daha çox nəzərə çarpa bilər. Saç tökülməsinin səbəbi müəyyən edilmədən vitamin və ya dərman qəbul etmək əvəzinə dermatoloq müayinəsindən keçmək daha doğru yanaşmadır.

Stress saç tökülməsinin səbəblərindən biri ola bilər. Güclü emosional stress, ağır xəstəlik, yüksək hərarət, əməliyyat, doğuş və sürətli çəki itkisi kimi fiziki və emosional stress faktorlarından bir neçə ay sonra saç tökülməsinin artması müşahidə edilə bilər. Bu vəziyyət telogen effluvium adlanır və bir çox hallarda səbəb aradan qalxdıqdan sonra saçların böyümə dövrü tədricən normallaşa bilər. Bununla belə, saç tökülməsini yalnız stresslə əlaqələndirmək düzgün deyil və digər mümkün səbəblər də qiymətləndirilməlidir.

Saç tökülməsi bəzi xəstəliklərin və orqanizmdə baş verən dəyişikliklərin əlaməti ola bilər. Qalxanabənzər vəz xəstəlikləri, dəmir çatışmazlığı, hormonal problemlər, autoimmun xəstəliklər, baş dərisinin infeksiyaları və bəzi digər xəstəliklər saç tökülməsi ilə əlaqəli ola bilər. Alopesiya areata zamanı immun sistem saç follikullarına təsir edərək dairəvi saçsız sahələrin yaranmasına səbəb ola bilər. Baş dərisində iltihab və çapıqlaşma yaradan bəzi alopesiya növlərində isə erkən diaqnoz saç follikullarının daha çox zədələnməsinin qarşısını almaq baxımından xüsusilə vacibdir.

Saç tökülməsinin əlamətləri səbəbdən asılı olaraq fərqli ola bilər. Saçların tədricən seyrəlməsi, saç ayrımının genişlənməsi, saç xəttinin geriyə çəkilməsi, başın təpə hissəsində açılma, saçların əvvəlkindən daha nazik görünməsi və dairəvi saçsız sahələrin yaranması ən çox rast gəlinən əlamətlərdəndir. Bəzi hallarda saç tökülməsi qəfil başlayaraq qısa müddətdə nəzərəçarpacaq saçsız sahələr yarada bilər. Qaş, kirpik və saqqal kimi digər tüklü nahiyələrdə tökülmə də müəyyən saç tökülməsi xəstəliklərinin əlaməti ola bilər.

Gündə müəyyən miqdarda saçın tökülməsi normaldır və saçların təbii yenilənmə prosesinin bir hissəsidir. Lakin saç tökülməsinin nəzərəçarpacaq dərəcədə artması və bunun nəticəsində saçların seyrəlməsi artıq araşdırılmalı vəziyyət ola bilər. Həddindən artıq saç tökülməsi xüsusilə stress, yüksək hərarət, ağır xəstəlik, əməliyyat, doğuş və sürətli çəki itkisi kimi hadisələrdən bir müddət sonra yarana bilər. Dermatoloq müayinəsi saç tökülməsinin müvəqqəti saç tökülməsi, irsi alopesiya və ya başqa bir xəstəliklə əlaqəli olub-olmadığını müəyyən etməyə kömək edir.

Saç tökülməsinin diaqnostikası dermatoloq müayinəsi ilə başlayır. Həkim saç tökülməsinin nə vaxt başladığını, necə inkişaf etdiyini, ailədə oxşar problemin olub-olmadığını, keçirilmiş xəstəlikləri, istifadə olunan dərmanları və digər əlamətləri qiymətləndirir. Baş dərisi və saçlar müayinə edilir, lazım gəldikdə dermatoskopik qiymətləndirmə aparılır. Səbəbdən asılı olaraq qan analizləri və bəzi hallarda baş dərisindən biopsiya kimi əlavə müayinələr də tələb oluna bilər.

Saç tökülməsi zamanı bütün xəstələr üçün eyni analizlər tələb olunmur. Analizlərin seçimi saç tökülməsinin formasına, müddətinə, yaşa, cinsə, digər simptomlara və dermatoloqun müayinəsinə əsasən müəyyən edilir. Səbəbdən şübhələnildikdə dəmir ehtiyatları, qalxanabənzər vəzin fəaliyyəti, bəzi vitamin və mineral göstəriciləri, hormonal göstəricilər və digər laborator analizlər yoxlanıla bilər. Buna görə saç tökülməsi zamanı özbaşına vitamin və ya qida əlavələri qəbul etmək əvəzinə əvvəlcə səbəbin müəyyənləşdirilməsi vacibdir.

Saç tökülməsinə qarşı atılacaq ilk addım onun səbəbini müəyyənləşdirməkdir. Müalicə saç tökülməsinin növündən və səbəbindən asılı olaraq dəyişir. Bəzi hallarda əsas səbəb aradan qaldırıldıqdan sonra saçlar tədricən yenidən böyüyə bilər. İrsi saç tökülməsi və digər alopesiya növlərində isə dərman müalicəsi, prosedurlar və ya digər tibbi yanaşmalar tələb oluna bilər. Saç tökülməsinə qarşı istifadə olunan preparatlar həkim məsləhəti olmadan başlanmamalıdır.

Saç tökülməsinin müalicəsi səbəbə uyğun şəkildə planlaşdırılır. İrsi saç tökülməsində minoksidil kimi müalicələrdən istifadə edilə bilər. Alopesiya areata zamanı dermatoloq yerli və ya inyeksiya şəklində kortikosteroid müalicəsi və digər müalicə variantlarını nəzərdən keçirə bilər. Qida çatışmazlığı aşkar edilərsə, çatışmayan maddələrin bərpası həyata keçirilir. Bəzi hallarda PRP, aşağı intensivlikli lazer müalicəsi və saç transplantasiyası kimi prosedurlar da müalicə planının bir hissəsi ola bilər. Hansı üsulun uyğun olması saç tökülməsinin səbəbi və xəstənin fərdi vəziyyətinə əsasən müəyyən edilir.

Minoksidil bəzi saç tökülməsi növlərinin, xüsusilə irsi saç tökülməsinin müalicəsində istifadə olunan vasitələrdən biridir. Müalicənin nəticəsi insandan insana dəyişə bilər və saç artımının nəzərə çarpması üçün bir neçə ay lazım ola bilər. Minoksidilin istifadəsi davamlı müalicə tələb edə bilər və preparat dayandırıldıqda əldə edilən fayda zamanla azala bilər. İstifadə qaydası və uyğunluğu dermatoloq tərəfindən qiymətləndirilməlidir.

PRP, yəni trombositlərlə zəngin plazma müalicəsində şəxsin öz qanından alınan plazma saç tökülməsi olan nahiyələrə inyeksiya edilir. PRP bəzi saç tökülməsi növlərində müalicə variantlarından biri kimi istifadə oluna bilər və adətən bir neçə seans tələb edir. Müalicənin uyğunluğu saç tökülməsinin səbəbi və dərəcəsi nəzərə alınaraq dermatoloq tərəfindən qiymətləndirilməlidir. PRP hər növ saç tökülməsi üçün eyni nəticəni vermir və müalicədən əvvəl düzgün diaqnoz vacibdir.

Saç transplantasiyası müəyyən növ qalıcı saç seyrəlməsi və keçəllik zamanı tətbiq edilə bilən cərrahi müalicə üsuludur. Xüsusilə kişi və qadın tipli irsi saç tökülməsində uyğun xəstələr üçün saç transplantasiyası nəzərdən keçirilə bilər. Lakin saç tökülməsinin səbəbi aktiv xəstəlik, iltihab və ya başqa müalicə tələb edən vəziyyət olduqda ilk növbədə həmin səbəb qiymətləndirilməlidir. Saç transplantasiyasının uyğun olub-olmadığı dermatoloji və cərrahi qiymətləndirmədən sonra müəyyən edilir.

Saç tökülməsinin bütün növlərinin qarşısını almaq mümkün deyil. Xüsusilə genetik saç tökülməsində irsi faktorlar mühüm rol oynayır. Bununla yanaşı, saçları davamlı olaraq sıx toplamaqdan, saçlara güclü dartılma tətbiq etməkdən və zədələyici qulluq prosedurlarından uzaq durmaq saçların və saç follikullarının zədələnməsi riskini azaltmağa kömək edə bilər. Saç tökülməsi başladıqda isə erkən dermatoloji müayinə səbəbin vaxtında müəyyənləşdirilməsinə və uyğun müalicənin başlanmasına imkan yaradır.

Saç tökülməsi qəfil başlayıbsa, sürətlə artırsa, dairəvi və ya qeyri-adi saçsız sahələr yaranıbsa, baş dərisində qızartı, iltihab, qabıqlanma və ya ağrı müşahidə olunursa dermatoloqa müraciət etmək vacibdir. Saç xəttinin geriyə çəkilməsi, saçların getdikcə seyrəlməsi və ya uzun müddət davam edən həddindən artıq saç tökülməsi də müayinə üçün səbəbdir. Erkən diaqnostika bəzi saç tökülməsi növlərində saç follikullarının daha çox zədələnməsinin qarşısını almağa və müalicənin nəticələrini yaxşılaşdırmağa kömək edə bilər.

Saç tökülməsinin səbəbini müəyyənləşdirmək və uyğun müalicə planı hazırlamaq üçün dermatoloq müayinəsi vacibdir. Məlhəm Beynəlxalq Hospitalda saç tökülməsi və baş dərisi problemlərinin qiymətləndirilməsi, zəruri müayinələrin aparılması və fərdi müalicə yanaşmasının müəyyənləşdirilməsi istiqamətində tibbi xidmət göstərilir. Saç tökülməsinin növündən və səbəbindən asılı olaraq müalicə planı həkim tərəfindən fərdi şəkildə müəyyən edilir.