Tibbi bölmələrimiz
Hematologiya qan, qan hüceyrələri, qanın laxtalanma mexanizmləri və sümük iliyi ilə bağlı xəstəliklərin diaqnostikası, müalicəsi və profilaktikası ilə məşğul olan tibbi sahədir. Bu sahədə çalışan mütəxəssislər hematoloq adlanır və qanın quruluşu, funksiyası və mümkün anormallıqlarını dərindən öyrənirlər.
Qan orqanizmin həyati mayesidir. O, bədənin bütün hüceyrələrini oksigen və qida maddələri ilə təmin edir, immun sistemini dəstəkləyir və infeksiyalarla mübarizə aparmağa kömək edir. Bu səbəbdən qan xəstəliklərinin erkən diaqnostikası və düzgün müalicəsi sağlam həyat üçün böyük əhəmiyyət daşıyır.
Hematologiyanın əhatə etdiyi xəstəliklər:
1. Qan Xəstəlikləri
Anemiya (qanazlığı): Qırmızı qan hüceyrələrinin və ya hemoqlobinin azalması nəticəsində yaranan xəstəlikdir. Yorğunluq, halsızlıq, baş gicəllənməsi və solğun dəri kimi simptomlarla özünü göstərir.
Leykoz (qan xərçəngi): Qan hüceyrələrinin sümük iliyində nəzarətsiz artması nəticəsində yaranır. Kəskin və xroniki formaları mövcuddur.
Limfoma: Limfa düyünlərində və limfatik sistemdə yaranan xərçəng növüdür. Hodkin və qeyri-hodkin limfoması kimi növləri var.
2. Qanın Laxtalanma Pozğunluqları
Hemofiliya: İrsi qan xəstəliyi olub, qanın laxtalanmamasına səbəb olur və həddindən artıq qanaxmalara yol açır.
Trombositopatiya: Qan trombositlərinin funksional pozğunluqları nəticəsində yaranan qanaxma meyilləri.
Tromboz və trombofiliya: Həddindən artıq laxtalanma nəticəsində damarların tutulması ilə əlaqəli problemlərdir. Bunlar iflic, infarkt və ağciyər emboliyası kimi ciddi fəsadlara səbəb ola bilər.
3. Hemotransfuziya (Qan və Qan Komponentlərinin Köçürülməsi)
Qan itkisi zamanı və ya müəyyən qan xəstəliklərinin müalicəsində donor qanı və ya onun komponentləri köçürülür. Bu prosedur həyati təhlükə yaradan vəziyyətlərdə geniş istifadə olunur.
4. Genetik Xəstəliklər
Bəzi qan xəstəlikləri irsi ola bilər və genetik testlər vasitəsilə erkən diaqnoz qoyulması mümkündür. Məsələn:
Talassemiya qırmızı qan hüceyrələrinin düzgün formalaşmaması ilə xarakterizə olunur.
Oraqvari hüceyrə anemiyası: Qan hüceyrələrinin anormal forma alması və damarları tıxaması ilə nəticələnən irsi xəstəlikdir.
5. Onkohematologiya
Xərçənglə əlaqəli qan xəstəliklərinin müalicəsi hematologiyanın xüsusi bir sahəsidir. Buraya leykoz, limfoma və multipl miyelom kimi xəstəliklər daxildir.
Hematologiyada Əsas Müalicə Üsulları
1. Dərman Müalicəsi
Anemiya və laxtalanma pozğunluqları kimi qan xəstəliklərinin müalicəsində müxtəlif dərman preparatları tətbiq edilir.
Dəmir, B12 vitamini və fol turşusu çatışmazlığı zamanı müvafiq vitamin və minerallar təyin olunur.
2. Kimyaterapiya
Leykoz və limfoma kimi qan xərçənglərinin müalicəsində istifadə olunur.
Xərçəng hüceyrələrinin məhv edilməsi üçün kimyəvi maddələrdən istifadə edilir.
3. Sümük İliyi Transplantasiyası (Kök Hüceyrə Transplantasiyası)
Allogenik transplantasiya: Sağlam donorun sümük iliyi köçürülür.
Autoloq transplantasiya: Xəstənin öz sağlam kök hüceyrələri toplanaraq geri köçürülür.
Bu üsul leykoz və digər hematoloji xəstəliklərdə effektiv müalicə metodlarından biridir.
4. İmmunoterapiya
İmmunitet sistemini gücləndirərək xərçəng hüceyrələrinə qarşı mübarizə aparır.
Target terapiya: Xərçəng hüceyrələrini spesifik hədəflərə istiqamətlənən dərmanlarla məhv edir.
CAR-T hüceyrə terapiyası: Xəstənin T-limfosit hüceyrələri laboratoriya şəraitində dəyişdirilərək xərçəng hüceyrələrinə qarşı daha effektiv mübarizə aparacaq şəkildə geri köçürülür.
Hematologiya qan və sümük iliyi xəstəliklərinin öyrənilməsi və müalicəsi ilə məşğul olan həyati əhəmiyyətli bir tibbi sahədir. Erkən diaqnoz və müasir müalicə üsulları sayəsində bir çox qan xəstəlikləri idarə edilə və müalicə oluna bilər. Bu sahənin inkişafı sayəsində qan xəstəlikləri ilə mübarizə aparmaq daha effektiv və ümidverici hala gəlib.
