Xəstəliklər və müalicələr

Yuxu apnesinin bir neçə forması mövcuddur və onların yaranma mexanizmləri fərqlənir. Ən geniş yayılmış forma obstruktiv yuxu apnesidir. Bu zaman boğaz əzələlərinin həddindən artıq boşalması nəticəsində tənəffüs yolları daralır və ya tam bağlanır. Mərkəzi yuxu apnesi isə beyindən tənəffüs əzələlərinə göndərilən siqnalların pozulması nəticəsində meydana gəlir. Bu növ daha az rast gəlinir və adətən digər sağlamlıq problemləri ilə əlaqəli olur. Bəzi hallarda hər iki növün xüsusiyyətlərini birləşdirən qarışıq yuxu apnesi də müşahidə edilir.

Yuxu apnesi müxtəlif simptomlarla özünü göstərə bilər. Ən geniş yayılmış əlamətlərdən biri yüksək səslə və davamlı xoruldamadır. Xəstələrin yaxınları gecə ərzində nəfəs dayanması epizodlarını müşahidə edə bilərlər. Səhərlər baş ağrısı, ağız quruluğu və yorğunluq hissi də xəstəliyin tipik əlamətlərindəndir. Gün ərzində yuxululuq, diqqət dağınıqlığı və konsentrasiya problemləri yarana bilər. Bəzi insanlarda əsəbilik, yaddaş zəifləməsi və iş qabiliyyətinin azalması da müşahidə olunur. Bu simptomlar həyat keyfiyyətini aşağı salmaqla yanaşı, gündəlik fəaliyyətlərə və peşəkar performansa da mənfi təsir göstərə bilər.

Yuxu apnesinin yaranmasına təsir edən müxtəlif risk faktorları mövcuddur. Artıq çəki və piylənmə ən mühüm səbəblərdən hesab olunur. Boyun ətrafında yığılan artıq yağ toxuması tənəffüs yollarının daralmasına səbəb ola bilər. Yaşın artması ilə risk yüksəlir və kişilərdə xəstəliyə daha çox rast gəlinir. Siqaret istifadəsi, alkoqol qəbulu və bəzi sakitləşdirici preparatlar da tənəffüs yollarının fəaliyyətinə mənfi təsir göstərə bilər. Burun tıxanıqlığı, badamcıqların böyüməsi, çənə quruluşundakı anatomik xüsusiyyətlər və ailəvi meyillilik də yuxu apnesinin yaranmasına səbəb ola bilən amillər sırasındadır.

Bir çox insan yuxu apnesini sadəcə xoruldama problemi kimi qiymətləndirir. Lakin xəstəlik müalicə edilmədikdə ciddi sağlamlıq problemlərinə səbəb ola bilər. Yuxu zamanı təkrarlanan oksigen çatışmazlığı ürək-damar sisteminə əlavə yük yaradır. Bu vəziyyət yüksək qan təzyiqi, ürək ritm pozğunluqları, infarkt və insult riskini artıra bilər. Bundan əlavə, şəkərli diabetin idarə olunmasını çətinləşdirə, maddələr mübadiləsini poza və immun sisteminə mənfi təsir göstərə bilər. Gün ərzində yaranan yuxululuq isə yol-nəqliyyat hadisələri və iş qəzaları riskini artırır.

Yuxu apnesinin effektiv müalicəsi üçün ilk növbədə düzgün diaqnoz qoyulmalıdır. Bunun üçün xəstənin şikayətləri, tibbi tarixçəsi və risk faktorları qiymətləndirilir. Ən dəqiq diaqnostik üsullardan biri polisomnoqrafiya adlanan yuxu müayinəsidir. Bu müayinə zamanı yuxu ərzində nəfəsalma fəaliyyəti, qan oksigen səviyyəsi, ürək ritmi və digər vacib göstəricilər izlənilir. Diaqnostikanın nəticələri əsasında xəstəliyin ağırlıq dərəcəsi müəyyən edilir və fərdi müalicə planı hazırlanır.

Yuxu apnesinin müalicəsi xəstəliyin növündən və ağırlıq səviyyəsindən asılı olaraq dəyişir. Yüngül hallarda həyat tərzi dəyişiklikləri əhəmiyyətli nəticələr verə bilər. Çəkinin azaldılması, müntəzəm fiziki aktivlik, siqaretdən uzaq durmaq və alkoqol istifadəsinin məhdudlaşdırılması simptomların azalmasına kömək edə bilər. Bəzi hallarda yuxu mövqeyinin dəyişdirilməsi də faydalı olur. Orta və ağır dərəcəli yuxu apnesində CPAP cihazı ən effektiv müalicə üsullarından biri hesab edilir. Bu cihaz yuxu zamanı tənəffüs yollarının açıq qalmasını təmin edir və nəfəs dayanmasının qarşısını alır. Bəzi pasiyentlər üçün xüsusi ağız aparatları və ya cərrahi müdaxilə də tövsiyə oluna bilər. Müalicə üsulu hər bir pasiyentin vəziyyətinə uyğun olaraq fərdi şəkildə seçilməlidir.