Xəstəliklər və müalicələr

Miqren sinir sisteminin fəaliyyəti ilə əlaqəli, təkrarlanan tutmalar şəklində özünü göstərən xəstəlikdir. Tutmaların tezliyi, müddəti və şiddəti insandan insana dəyişə bilər.

 

Miqren əsasən aşağıdakı formalarda müşahidə olunur:

 

🔹 Aurasız miqren: Baş ağrısı tutmaları görmə və ya digər nevroloji xəbərdarlıq əlamətləri olmadan yaranır.

 

🔹 Aura ilə müşayiət olunan miqren: Baş ağrısından əvvəl və ya onunla eyni vaxtda müvəqqəti görmə, hissiyyat və ya nitq dəyişiklikləri meydana çıxa bilər.

 

🔹 Xroniki miqren: Baş ağrısının ay ərzində 15 və ya daha çox gün müşahidə edildiyi, bunun ən azı 8 günündə miqren xüsusiyyətlərinin olduğu və vəziyyətin 3 aydan artıq davam etdiyi formadır.

 

Miqrenin növünü və müalicə ehtiyacını həkim müəyyənləşdirir.

Miqrenin əlamətləri hər kəsdə eyni olmur. Ən çox rast gəlinən simptomlar baş ağrısı, ürəkbulanma və işığa həssaslıqdır.

 

🔹 Başın bir tərəfində və ya hər iki tərəfində döyünən ağrı

🔹 Orta və ya güclü intensivlikdə baş ağrısı

🔹 Fiziki hərəkət zamanı ağrının güclənməsi

🔹 İşığa və səsə qarşı həssaslıq

🔹 Ürəkbulanma və qusma

🔹 Yorğunluq və diqqətin azalması

🔹 Bəzi insanlarda qoxulara qarşı həssaslıq

 

Miqren tutması adətən 4–72 saat davam edə bilər. Müddət və simptomlar fərdi xüsusiyyətlərdən və müalicədən asılıdır.

Miqren tutması bir neçə mərhələdə inkişaf edə bilər. Hər insanda bütün mərhələlər müşahidə olunmur.

 

1. Miqrendən əvvəlki mərhələ

Baş ağrısından bir neçə saat və ya bir-iki gün əvvəl yorğunluq, tez-tez əsnəmə, əhval dəyişiklikləri, boyun sərtliyi və müəyyən qidalara istək yarana bilər.

 

2. Aura mərhələsi

Bəzi insanlarda müvəqqəti görmə pozğunluqları, işıq parıltıları, ziqzaq xətlər görmə, əllərdə və ya üzdə qarışqa gəzməsi hissi, keyimə və nitq çətinliyi yarana bilər. Aura əlamətləri adətən tədricən inkişaf edir və çox vaxt 60 dəqiqədən az davam edir.

 

Yeni yaranmış nitq pozğunluğu, birtərəfli zəiflik və ya qəfil görmə itkisini avtomatik olaraq miqren hesab etmək olmaz. Belə əlamətlər təcili tibbi qiymətləndirmə tələb edə bilər.

 

3. Baş ağrısı mərhələsi

Bu mərhələdə başın bir və ya hər iki tərəfində döyünən ağrı, ürəkbulanma, işığa və səsə həssaslıq meydana çıxa bilər. Ağrı gündəlik işləri yerinə yetirməyi çətinləşdirə bilər.

 

4. Tutmadan sonrakı mərhələ

Ağrı azaldıqdan sonra yorğunluq, halsızlıq, diqqətin zəifləməsi və ümumi narahatlıq hissi bir müddət davam edə bilər.

Miqrenin yaranması bir neçə bioloji və ətraf mühit amili ilə əlaqəlidir. Xəstəliyin dəqiq mexanizmləri mürəkkəbdir və bütün insanlarda eyni səbəblə izah edilmir.

 

Miqrenin yaranmasında və tutmaların təkrarlanmasında aşağıdakı amillər rol oynaya bilər:

 

🔹 Genetik meyillilik: Ailədə miqren tarixçəsinin olması xəstəliyə meyilliliyi artıra bilər.

 

🔹 Hormonal dəyişikliklər: Xüsusilə bəzi qadınlarda menstruasiya dövrü ilə əlaqəli hormonal dəyişikliklər tutmaları tətikləyə bilər.

 

🔹 Stress: Güclü emosional gərginlik və stressdən sonrakı dövr baş ağrısı tutmaları ilə əlaqəli ola bilər.

 

🔹 Yuxu rejiminin pozulması: Az yatmaq, həddindən artıq yatmaq və yuxu saatlarının tez-tez dəyişməsi tutmalara təsir göstərə bilər.

 

🔹 Qidalanma və susuzlaşma: Yemək vaxtlarını ötürmək və kifayət qədər maye qəbul etməmək bəzi insanlarda tutmaları tətikləyə bilər.

 

🔹 Ətraf mühit amilləri: Parlaq işıq, güclü qoxular, səs-küy və hava dəyişiklikləri bəzi insanlarda simptomları gücləndirə bilər.

 

Hər bir insanda eyni tətikləyici amillər olmur. Buna görə baş ağrısının nə zaman yarandığını, yuxunu, qidalanmanı və müşayiət edən simptomları qeyd etmək faydalıdır.

Miqren tutması müalicəsiz qaldıqda adətən 4–72 saat davam edə bilər. Bəzi insanlarda tutmalar daha qısa, digərlərində isə daha uzun və tez-tez olur.

 

Baş ağrısının əvvəlkindən fərqli olması, şiddətinin artması, adi müalicəyə cavab verməməsi və ya 72 saatdan çox davam etməsi həkim tərəfindən qiymətləndirilməlidir.

 

Hər baş ağrısı miqren demək deyil. Gərginlik tipli baş ağrısında ağrı çox vaxt başın hər iki tərəfində sıxılma və təzyiq hissi yaradır. Miqrendə isə ağrı döyünən xarakterli ola, hərəkətlə güclənə və ürəkbulanma, işığa və səsə həssaslıqla müşayiət oluna bilər.

 

Bu əlamətlər yalnız ümumi istiqamət verir. Baş ağrısının növünü dəqiq müəyyənləşdirmək üçün həkim müayinəsi vacibdir.

 

Daha ətraflı məlumat üçün baş ağrısı ilə miqrenin fərqi haqqında məqaləyə baxa bilərsiniz.

Miqrenin diaqnostikası əsasən pasiyentin şikayətlərinin, xəstəlik tarixçəsinin və nevroloji müayinənin qiymətləndirilməsinə əsaslanır.

 

Həkim aşağıdakı məlumatları dəqiqləşdirə bilər:

 

🔹 Baş ağrısının nə vaxt başladığı və nə qədər davam etdiyi

 

🔹 Ağrının yeri, xarakteri və şiddəti

 

🔹 Ürəkbulanma, işığa həssaslıq və aura kimi müşayiət edən əlamətlər

 

🔹 Tutmaların tezliyi və mümkün tətikləyici amillər

 

🔹 İstifadə olunan dərmanlar və əvvəlki xəstəliklər

 

MRT və KT kimi görüntüləmə müayinələri hər miqren xəstəsinə mütləq lazım deyil. Bu müayinələr atipik simptomlar, nevroloji müayinədə şübhəli nəticələr və ya başqa xəstəlik ehtimalı olduqda həkim tərəfindən təyin edilə bilər.

Miqrenin müalicəsi tutmaların şiddətini azaltmağa, gündəlik həyata təsirini məhdudlaşdırmağa və təkrarlanma tezliyini azaltmağa yönəlir. Müalicə planı simptomların xüsusiyyətinə, tutmaların tezliyinə, yanaşı xəstəliklərə və pasiyentin fərdi ehtiyaclarına uyğun seçilir.

 

Tutma zamanı müalicə

Miqren tutması zamanı sakit və qaranlıq otaqda dincəlmək, maye qəbul etmək və mümkün olduqda səs-küydən uzaq durmaq kömək edə bilər.

 

Həkim vəziyyətə uyğun ağrıkəsicilər və ya miqrenə qarşı xüsusi dərmanlar tövsiyə edə bilər. Dərmanların seçimi və istifadə tezliyi həkimlə müzakirə olunmalıdır. Ağrıkəsicilərin həddindən artıq istifadəsi əlavə baş ağrılarına və digər fəsadlara səbəb ola bilər.

 

Profilaktik müalicə

Tutmalar tez-tez təkrarlanırsa, uzun çəkirsə və ya gündəlik fəaliyyətə ciddi mane olursa, profilaktik müalicə nəzərdən keçirilə bilər. Bu yanaşma tutmaların tezliyini və şiddətini azaltmağa yönəlir.

 

Profilaktik müalicəyə uyğun dərmanlar və digər üsullar nevroloq tərəfindən müəyyən edilir. Dərman seçimi özbaşına edilməməlidir.

Miqrenin bütün tutmalarının qarşısını almaq mümkün olmasa da, bəzi gündəlik vərdişlər tutmaların idarə edilməsinə kömək edə bilər.

 

🔹 Hər gün eyni saatlarda yatıb oyanmağa çalışın.

 

🔹 Yemək vaxtlarını ötürməyin və müntəzəm qidalanın.

 

🔹 Gün ərzində kifayət qədər maye qəbul edin.

 

🔹 Fiziki aktivliyi və istirahəti balanslaşdırın.

 

🔹 Stressin idarə edilməsi üçün rahatlama üsullarından istifadə edin.

 

🔹 Baş ağrısı gündəliyi apararaq mümkün tətikləyiciləri müəyyənləşdirin.

 

🔹 Dərmanları həkimin tövsiyəsinə uyğun qəbul edin.

 

Baş ağrısı gündəliyində tutmanın başlama vaxtını, müddətini, şiddətini, müşayiət edən simptomları və qəbul edilən dərmanları qeyd etmək həkimə müalicə planını daha düzgün seçməyə kömək edə bilər.

Miqren tutmaları tez-tez təkrarlanırsa, şiddətlənirsə, əvvəlki ağrılardan fərqlənirsə və ya gündəlik fəaliyyətə mane olursa, həkim müayinəsi vacibdir.

 

Aşağıdakı əlamətlər olduqda təcili tibbi yardım alın:

 

🔸 Qəfil başlayan, çox şiddətli baş ağrısı

 

🔸 Üzün və ya bədənin bir tərəfində yeni yaranan zəiflik və ya keyimə

 

🔸 Nitq pozğunluğu, çaşqınlıq və ya huşun itirilməsi

 

🔸 Yeni yaranmış görmə itkisi

 

🔸 Baş ağrısı ilə birlikdə yüksək hərarət və boyun sərtliyi

 

🔸 Baş travmasından sonra başlayan güclü baş ağrısı

 

Bu əlamətlər yalnız miqrenlə bağlı olmaya bilər və insult, infeksiya və digər təcili vəziyyətlərin istisna edilməsini tələb edə bilər.

Təkrarlanan baş ağrıları, miqren əlamətləri və gündəlik fəaliyyəti məhdudlaşdıran tutmalar zamanı nevroloq müayinəsi səbəbin müəyyənləşdirilməsi və uyğun müalicə planının seçilməsi üçün əhəmiyyətlidir.

 

Məlhəm Beynəlxalq Hospitalda baş ağrısı və miqren şikayətləri ilə bağlı müraciət edərkən simptomlarınızı, tutmaların tezliyini və istifadə etdiyiniz dərmanları həkimlə bölüşməyiniz tövsiyə olunur. Müayinə nəticələrinə əsasən əlavə araşdırma və müalicə ehtiyacı müəyyənləşdirilə bilər.

 

Qeyd: Bu məqalə məlumatlandırma məqsədi daşıyır və həkim müayinəsini, fərdi diaqnozu və müalicə tövsiyəsini əvəz etmir. Sağlamlığınızla bağlı qərar verməzdən əvvəl ixtisaslı həkimlə məsləhətləşin.