Xəstəliklər və müalicələr
Qastrit mədənin selikli qişasında yaranan iltihabi prosesdir. Bu xəstəlik qəfil başlayaraq qısa müddət davam edə və ya uzun illər xroniki formada inkişaf edə bilər. Kəskin qastrit adətən qida zəhərlənməsi, alkoqol qəbulu və ya bəzi dərmanların təsiri nəticəsində yaranır. Xroniki qastrit isə daha çox Helicobacter pylori bakteriyası, uzunmüddətli iltihab və ya autoimmun səbəblərlə əlaqələndirilir. Mədənin selikli qişası zədələndikdə mədə turşusu bu nahiyəyə təsir göstərərək ağrı, yanma və həzm pozğunluqları yaradır. Buna görə də qastrit yalnız narahatlıq deyil, müalicə tələb edən tibbi vəziyyət hesab olunur.
Qastritin əlamətləri xəstəliyin növündən və şiddətindən asılı olaraq dəyişə bilər. Bəzi insanlarda uzun müddət heç bir simptom müşahidə olunmasa da, digərlərində gündəlik həyatı çətinləşdirən narahatlıqlar yaranır. Ən çox rast gəlinən əlamətlərə mədənin yuxarı hissəsində ağrı, yeməkdən sonra ağırlıq hissi, mədə yanması, ürəkbulanma, qusma, köp, gəyirmə, iştahsızlıq və tez doyma hissi daxildir. Qastrit irəliləmiş hallarda mədə qanaxmasına səbəb ola bilər. Belə vəziyyətdə qara rəngli nəcis, qanlı qusma, güclü halsızlıq və başgicəllənmə kimi əlamətlər yaranarsa, təcili şəkildə həkimə müraciət etmək lazımdır.
Qastritin yaranmasının ən geniş yayılmış səbəbi Helicobacter pylori infeksiyasıdır. Bundan başqa, uzun müddət ağrıkəsici və iltihabəleyhinə dərmanlardan istifadə, həddindən artıq alkoqol qəbulu, siqaret çəkmək, nizamsız qidalanma, çox acılı və yağlı yeməklərin tez-tez istehlakı, güclü stress və autoimmun xəstəliklər də qastritin inkişaf riskini artırır. Yaş artdıqca mədənin qoruyucu selikli qişası zəifləyə bildiyi üçün yaşlı insanlarda qastrit daha çox müşahidə edilir. Sağlam həyat tərzi, balanslı qidalanma və lazımsız dərman istifadəsindən çəkinmək qastritin yaranma riskini əhəmiyyətli dərəcədə azalda bilər.
Qastritin diaqnozu xəstənin şikayətləri, fiziki müayinə və əlavə laborator-instrumental müayinələr əsasında qoyulur. Ən dəqiq diaqnostik üsullardan biri endoskopiyadır. Bundan əlavə, Helicobacter pylori infeksiyasını aşkar etmək üçün nəfəs testi, qan analizi, nəcis analizi və biopsiya kimi üsullardan istifadə edilə bilər.Qastritin müalicəsi onun yaranma səbəbindən asılı olaraq seçilir. Əgər səbəb Helicobacter pylori bakteriyasıdırsa, həkim antibiotiklər və mədə turşusunu azaldan preparatlar təyin edə bilər. Turşuluğun yüksək olduğu hallarda proton nasosu inhibitorları və digər turşuluq əleyhinə preparatlar istifadə olunur. Müalicə müddətində alkoqol, siqaret, qazlı içkilər, çox acılı və yağlı qidalardan uzaq durmaq tövsiyə edilir. Dərmanların yalnız həkim məsləhəti ilə qəbul olunması vacibdir.
Qastrit zamanı düzgün qidalanma müalicənin vacib hissəsidir. Gün ərzində az-az və tez-tez qidalanmaq, qaynadılmış və ya buxarda hazırlanmış yeməklərə üstünlük vermək, kifayət qədər su qəbul etmək mədənin yükünü azaldır. Yulaf sıyığı, tərəvəz şorbaları, yağsız toyuq əti, balıq və təbii qatıq kimi qidalar mədə üçün daha uyğun hesab edilir. Əksinə, qızardılmış yeməklər, çox ədviyyatlı qidalar, qazlı içkilər, kofeinli məhsullar, spirtli içkilər və siqaret qastritin əlamətlərini gücləndirə bilər. Müntəzəm qidalanmaq, şəxsi gigiyenaya riayət etmək, stressi idarə etmək və həkim tövsiyəsi olmadan dərman qəbul etməmək qastritin qarşısının alınmasına kömək edir.
Əlaqədar həkimlər
Dr. Gülnar Vəliyeva
Qastroenteroloq
