Xəstəliklər və müalicələr
Dəri xərçənginin yaranmasında ən mühüm amillərdən biri günəşin ultrabənövşəyi şüalarına uzun müddət məruz qalmaqdır. Xüsusilə günəşdən qoruyucu vasitələrdən istifadə etmədən uzun saatlar açıq havada qalmaq risk yarada bilər. Bundan əlavə, solarium istifadəsi, açıq dəri rəngi, ailədə dəri xərçəngi tarixçəsinin olması və immun sisteminin zəifləməsi də xəstəliyin yaranma ehtimalını artırır. Yaşın artması ilə risk yüksəlsə də, dəri xərçəngi gənc insanlarda da müşahidə oluna bilər.
Dəri xərçəngi çox vaxt dəridə yaranan yeni ləkələr və ya mövcud xalların görünüşündə baş verən dəyişikliklərlə özünü göstərir. Xalın ölçüsünün böyüməsi, rənginin dəyişməsi, kənarlarının qeyri-müntəzəm olması və ya qanama müşahidə edilməsi diqqət tələb edən əlamətlər sırasındadır. Bəzi hallarda sağalmayan yaralar, qaşınma, ağrı və ya qabıq bağlayan dəri dəyişiklikləri də dəri xərçənginin xəbərçisi ola bilər. İnsanlar bu cür dəyişiklikləri erkən mərhələdə hiss etdikdə dermatoloqa müraciət etməlidirlər.
Dəri xərçəngi bir neçə fərqli növdə ortaya çıxır. Ən çox rast gəlinən formalar bazal hüceyrəli karsinoma və skuamoz hüceyrəli karsinomadır. Bu növlər adətən yavaş inkişaf edir və erkən aşkarlandıqda uğurla müalicə olunur. Melanoma isə daha aqressiv hesab edilir və digər orqanlara yayılma riski daşıyır. Buna görə də melanomanın erkən diaqnozu həyati əhəmiyyət kəsb edir.
Dəri xərçənginin qarşısını almaq üçün gündəlik həyatda bəzi sadə tədbirlər görmək mümkündür. Günəş şüalarının daha güclü olduğu saatlarda kölgədə qalmaq, yüksək qoruyucu faktorlu günəş kremlərindən istifadə etmək və qoruyucu geyimlər geyinmək riski azaltmağa kömək edir. Bundan əlavə, solariumdan uzaq durmaq və dəridəki dəyişiklikləri mütəmadi olaraq izləmək də vacibdir. Dərinin mütəmadi yoxlanılması erkən diaqnoz imkanlarını artırır.
Dəri xərçənginin diaqnostikası adətən dermatoloqun müayinəsi ilə başlayır. Şübhəli görünən sahələrdən biopsiya götürülərək laborator analiz aparılır. Müalicə üsulu xəstəliyin növündən və mərhələsindən asılı olaraq müəyyən edilir. Cərrahi müdaxilə, radioterapiya, immunoterapiya və digər müasir metodlar müalicədə istifadə oluna bilər. Erkən mərhələdə aşkarlanan dəri xərçəngi hallarında sağalma göstəriciləri olduqca yüksəkdir.
Əlaqədar həkimlər
Dr. Pərviz Dadaşov
Dermatoveneroloq
