Xəstəliklər və müalicələr
Çölyak xəstəliyinin əlamətləri hər bir insanda fərqli şəkildə özünü göstərə bilər. Bəzi xəstələrdə simptomlar erkən mərhələdə nəzərə çarpdığı halda, digərlərində illərlə gizli qala bilər. Ən çox rast gəlinən şikayətlər arasında qarın ağrısı, köp, həzm pozğunluğu, uzunmüddətli ishal və ya qəbizlik yer alır. Bununla yanaşı, dəmir çatışmazlığı, səbəbi izah olunmayan yorğunluq, çəki itkisi və iştahsızlıq da çölyak xəstəliyinin əlamətləri sırasında sayılır. Uşaqlarda isə boy və çəki artımında geriləmə müşahidə edilə bilər.
Çölyak xəstəliyi qlüten adlı zülala qarşı immun sisteminin anormal reaksiyası nəticəsində yaranır. Buğda, arpa və çovdar tərkibli qidalar qəbul edildikdə immun sistemi nazik bağırsağın toxumalarına təsir edir və zamanla bağırsaq səthində zədələnmələr meydana gəlir. Xəstəliyin inkişafında genetik meyillilik mühüm rol oynayır. Ailəsində çölyak diaqnozu olan şəxslərdə risk daha yüksəkdir. Eyni zamanda bəzi autoimmun xəstəliklər və ətraf mühit faktorları da xəstəliyin yaranmasına təsir göstərə bilər.
Çölyak xəstəliyinin diaqnozu bir neçə mərhələdən ibarətdir. İlk olaraq həkim xəstənin şikayətlərini və ailə tarixçəsini qiymətləndirir. Daha sonra qanda xüsusi anticisimlərin səviyyəsini müəyyən edən laborator analizlər təyin olunur. Zərurət yarandıqda endoskopik müayinə və nazik bağırsaq biopsiyası aparılır. Bu müayinələr bağırsaq toxumasında yaranan dəyişiklikləri aşkar etməyə və dəqiq diaqnoz qoymağa imkan verir.
Hazırda çölyak xəstəliyini tamamilə aradan qaldıran dərman vasitəsi mövcud deyil. Müalicənin əsasını ömürboyu qlütensiz pəhrizə riayət etmək təşkil edir. Qlüten tərkibli qidaların rasiondan çıxarılması bağırsağın bərpasına və simptomların azalmasına kömək edir. Düzgün qidalanma nəticəsində bir çox xəstədə qarın ağrıları, həzm problemləri və yorğunluq hissi əhəmiyyətli dərəcədə azalır. Eyni zamanda həkim nəzarəti altında vitamin və mineral çatışmazlıqları da aradan qaldırılır.
Diaqnoz qoyulmayan və ya müalicə qaydalarına əməl edilməyən çölyak xəstələrində müxtəlif ağırlaşmalar inkişaf edə bilər. Bağırsaqlarda qida maddələrinin sorulmasının pozulması nəticəsində dəmir, kalsium və digər vacib vitaminlərin çatışmazlığı yaranır. Uzun müddətdə bu vəziyyət osteoporoz, reproduktiv problemlər, sinir sistemi pozğunluqları və digər ciddi sağlamlıq problemlərinə səbəb ola bilər. Buna görə də erkən diaqnoz və düzgün qidalanma böyük əhəmiyyət daşıyır.
Əlaqədar həkimlər
Dr. Gülnar Vəliyeva
Qastroenteroloq
