Xəstəliklər və müalicələr
Astma, tənəffüs yollarının xroniki iltihabı nəticəsində yaranan, bronxların daralması və selik ifrazının artması ilə müşayiət olunan tənəffüs sistemi xəstəliyidir. Bir çox hallarda sadəcə “müvəqqəti təngnəfəslik” və ya “soyuqdəymə öskürəyi” kimi qəbul edilsə də, əslində bu, orqanizmin oksigen təminatını zəiflədən və xəstənin həyat ritmini kəskin şəkildə məhdudlaşdıran ciddi patoloji prosesdir. Allergenlər, fiziki gərginlik, kəskin qoxular və emosional stress bronxların həssaslığını artıraraq qəfil boğulma tutmalarına yol açır; müalicə olunmadıqda isə ağciyər toxumasının elastikliyinin itməsinə və ürək-damar sisteminin həddindən artıq yüklənməsinə səbəb olur.
Astmanın ən xarakterik simptomları döş qəfəsində sıxılma hissi, hırıltılı tənəffüs (fit səsi) və xüsusilə gecə və ya səhər tezdən artan inadkar öskürəkdir. Nəfəs almaqdan daha çox, nəfəs vermənin çətinləşməsi bu xəstəliyin spesifik göstəricisidir. Təngnəfəslik epizodları zamanı xəstənin danışmaqda çətinlik çəkməsi, sürətli nəfəs alıb-verməsi və köməkçi tənəffüs əzələlərinin işə düşməsi müşahidə olunur. Həmçinin, uzunmüddətli oksigen çatışmazlığı səbəbindən yaranan tez yorulma və yuxusuzluq xəstəliyin həyat keyfiyyətinə vurduğu zərbənin əsas əlamətlərindəndir.
Astma tutmaları (ataki) nəzarətdən çıxdıqda və inhalerlərə cavab vermədikdə "status astmaticus" adlanan, birbaşa ölüm riski daşıyan kəskin vəziyyət yarana bilər. Bronxların şiddətli daralması qanda karbon qazının artmasına və huşun itməsinə gətirib çıxarır. Xüsusilə dodaqların göyərməsi (sianoz), dərinin solğunlaşması və dırnaqların rənginin dəyişməsi kritik oksigen aclığının göstəricisidir. Zamanında qarşısı alınmayan iltihabi proses ağciyər emfizemasına və sağ mədəcik çatışmazlığına (ağciyər-ürək patologiyası) səbəb olduğu üçün, astma yüksək riskli xroniki xəstəliklər qrupuna daxildir.
Astma ilə effektiv mübarizə üçün ilk növbədə "tətikləyici" adlanan amillərlə (toz, kif, ev heyvanı tükləri, siqaret tüstüsü) təmasın kəsilməsi şərtdir. Müalicə iki əsas istiqamətdə aparılır: iltihabı aradan qaldıran gündəlik nəzarətedici preparatlar (adətən inhalyasion kortikosteroidlər) və qəfil tutmalar zamanı tənəffüs yollarını genişləndirən sürətli təsirli bronxodilatatorlar. Müasir pulmonologiya spiroqrafiya (nəfəs testi) vasitəsilə ağciyərlərin funksional vəziyyətini izləyir və fərdi "Astma Planı" tətbiq edərək, xəstənin aktiv idmanla məşğul ola biləcəyi qədər normal və sağlam həyat sürməsini təmin edir.
Əlaqədar həkimlər
Uzm.Dr. Könül Məmmədova
Pulmonoloq
